تبلیغات
اللهم عجل لولیک الفرج و سهل مخرجه - معنای لغوی تأویل

معنای لغوی تأویل

نویسنده : MohoMo سه شنبه 24 دی 1392 01:19  •    ارسال شده در: مقاله

تأویل از «اَوْل» به معنای رجوع، اشتقاق یافته[1]، و معنای آن، با نظر به ریشه اصلی‌اش «ارجاع» است[2]. در كتابها لغت برای تأویل معانی فراوانی ذكر شده، كه می‌توان آنها را در سه دسته قرار داد: 
الف. برگرداندن چیزی به هدفی كه آن مد نظر است[3]، ارجاع كلام و صرف آن، از معنای ظاهر به معنای پنهان‌تر از آن[4]، نقل ظاهر لفظ از وضع اصلی آن، به چیزی كه محتاج به دلیل است[5]، صرف آیه از معنای ظاهر به معنای احتمالی موافق با كتاب و سنّت[6]. و معانی رَجَعَ، اَرْجَعَ و رَدّ كه برای فعل ماضی آن (اَوّلَ) ذكرشده[7]، مناسب با همین دسته است. 
اگر بخواهیم معنای جامعی برای معانی یاده شده در نظر بگیریم، می‌توان گفت: جامع همه این معانی «باز گردانیدن شیئی یا كلامی، به مقصود و مراد از آن است». این معنا با معنای ریشه اصلی آن و نیز با آنچه كه طبرسی در مجمع البیان ذكر نموده (باز گرداندن یكی از دو احتمال به معنای مطابق با ظاهر)[8]، موافق است. 
ب. آشكار ساختنِ آنچه كه شیئی به آن باز می‌گردد[9]،روشن ساختن كلامی كه معانی آن مختلف بوده و جز با بیانی فراتر از الفاظ آن میسر نباشد[10]، خبر دادن از معنای كلام[11]، تبیین معنای متشابه[12]، تفسیر باطن و خبر دادن از حقیقت مراد[13]، تعبیر كردن خواب[14]، آنچه را كه كلام به آن باز می‌گردد[15]، و از معناهای فعل آن «دبّره، قَدَّره و فَسَُره»[16]،كه برای فعل ماضی آن ذكر شده است، مناسب با همین دسته است. و جامع این دسته از معانی، تفسیر و بیان مقصود ومراد پنهان از شی‌ء و كلام است. و با توجه به خصوصیاتی كه در پاره‌ای از این معانی وجود دارد، می‌توان گفت: تأویل، نوع خاصّی از تفسیر است و این معنا موافق با نظر كسی[17] است كه تفسیر را اعم از تأویل معرفی نموده است. 
ج. انتهای شیء، مصیر، عاقبت و آخر آن[18]، عاقبت كلام و آنچه كه كلام به آن باز می‌گردد[19]، معنای پنهان قرآن كه غیر معنای ظاهر آن است[20]. جامع این معانی را می‌توان «چیزی كه شی‌ء یا كلام به آن باز می‌گردد» دانست و تفاوت اصلی این دسته با دو دسته قبل این است كه دو دسته قبل، معنای مصدری است و این دسته معنای وصفی. 
با توجه به آنچه گذشت، روشن می‌شود كه از دیدگاه لغت شناسان، تأویل هم به معنای مصدری استعمال می‌شود و هم به معنای وصفی و در هر دو معنا، كاربرد آن نه تنها اختصاص به قرآن كریم ندارد، بلكه در مورد غیر كلام نیز به كار می‌رود و همچنین معلوم شد كه تأویل در نزد اهل لغت، در سه دسته از معانی به كار می‌رود كه در دو دسته اول و سوم، كاملاً با تفسیر مغایرت دارد و در دسته دوم اخص از تفسیر است. 
همچنین با توجه به انیكه دسته اول از معانی مزبور، مناسب‌تر با «اَوْل به معنای رجوع» (ریشه اصلی كلمه تأویل) ، می‌باشد و با التفات به این كه استعمال مصدر در معنای وصفی خلاف اصل است و نیاز به قرینه دارد، می‌توان گفت: دسته اول از معانی، اصل، و دو دسته دیگر فرع آن است و در صورت نبودن قرینه، مراد از كلمه تأویل، دسته اول از معانی آن است. 

[1] . ابن اثیر، مبارك، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ج 1، ص 80 و 81، لسان العرب، صحاح، مقاییس، المصباح المنیر، القاموس المحیط (ذیل «اول»)، مجمع البحرین، ج 5، ص 314. 
[2] . جرجانی در التعریفات (ص 76) نیز تصریح كرده است كه تأویل به معنای ترجیع است. 
[3] . مفردات راغب، ص 28. 
[4] . مجمع البحرین، (ذیل «اول»). 
[5] . النهایه ابن اثیر، ج 1، ص 80؛ زبیدی نیز در تاج العروس، (ذیل «اول») این معنا را از ابن جوزی نقل كرده است. 
[6] . تاج العروس این معنا را از ابن كمال نقل كرده است. 
[7] . لسان العرب، القاموس المحیط، تاج العروس، معجم مقاییس اللغه و منتهی الارب (ذیل «اول»). 
[8] . مجمع البیان، ج 1 ، فنّ سوم مقدّمه. 
[9] . صحاح (ذیل «اول»)؛ تاج العروس (ذیل «اول»). نیز، این معنا را از صاغانی در عباب نقل كرده است. 
[10] . العین، لسان العرب نیز، این معنا را از «لیث» نقل كرده است. 
[11] . عسكری، ابوهلال، الفروق اللغویه، ص 43. 
[12] . تاج العروس این معنا را از برخی اهل لغت نقل نموده است. 
[13] . جزایری، نولادین، فروق اللغات؛ ص 88و 89. 
[14] . القاموس المحیط. 
[15] . منتهی الارب، (ذیل «اول»). 
[16] . لسان العرب، ج 1، ص 264؛ قاموس المحیط، ج 3، ص 331. 
[17] . مانند راغب اصفهانی كه مصادر آن قبلاٌ ذكر شد. 
[18] . ابن فارس، احمد، مجمل اللغه، (ذیل «اول»). 
[19] . معجم مقاییس اللغه، (ذیل «اول»). 
[20] . مجمع البحرین، (ذیل «اول»).


برچسب ها: معنای لغوی تأویل ، jh ، dg ، تاویل ،
آخرین ویرایش: - -

سه شنبه 24 مرداد 1396 11:22
A person essentially lend a hand to make significantly posts I might state.
This is the first time I frequented your web page and up to now?
I surprised with the research you made to create
this particular post incredible. Great task!
سه شنبه 24 دی 1392 08:27
سلام دوست عزیزم شما هم با افتخار لینک شدید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر